رنجهاي آدمي بسيارند. آدمي به نقطه اي در زندگانيش ميرسد كه براي سالهاي از دست رفته اش، هاي هاي گريه ميكند. با آنكه ميداند احمقانه ترين اشكهايي ست كه ميتواند بريزد و چشمانش را ضعيفتر كند. آدمي، پس از مرگ عزيزانش، ميفهمد كه آدمي چقدر بيچاره است. وقتي كه در اين استيصال عظيم، ميبيني كه هنوز سرپا ايستاده اي و زندگاني به سر ميبري و عزيزت، به خاك آرميده است، ميفهمي كه "صبر" اين واژه ي رنجبار و رنجور را، از خود درنياورده اند. ميفهمي كه دنيا به جاي خودش ميچرخد و در وجود تو، صبري براي ادامه ي زندگاني نهفته است كه خودت هم هاج و واج به خودت مينگري. توي آينه، توي خواب، سر سفره نهار، وقتي كه درس ميخواني حتي يا رفته باشي عروسي مثلا.
اولين فرد خانواده كه ميميرد ( از وقتي تو به دنيا آمده اي و قبلترش را كاري ندارم) ، وقتي كسي ست كه همه ي زندگانيت پيش او بوده، از نوزادي تا بزرگسالي، ضربه ي سهمگيني به تو وارد مي آيد. چنان سهمگين كه هيچكس درك نميكند و چنان رنجبار كه خودت هم توان گفتنش نداري. اما ميبيني كه زندگاني به روال عادي برميگردد. با اين تفاوت كه اينبار، اين زخم عميق، درد تمام زخمهاي ديگر را از يادت ميبرد و ميفهمي، پوچي زندگاني، همانقدر عميق است كه فروغ، ميگويد.
بهار از راه رسيده است. بهار رنگ سالهاي كودكيم را ندارد. حتي نوجواني و جواني را. اين دومين سال است كه بهار، بوي تنهايي دارد. بوي پاييز و بوي خدا. بهار من، سبزينه ي غريبي ست كه به جان خنده هام افتاده و قلقلكشان ميدهد. بالاجبار بايد خنديد. بخاطر بهار. بالاجبار بايد بوسيد نوروز را بخاطر دايه. اما دايه نميداند چه بار سهمگيني روي دوش من خانه افكنده است، و من براي نديدنش، هرثانيه جان ميدهم و زنده ميشوم باز.
اما...
دايه گيان.. امروز... در لحظات پاياني 94 براي خاك تو و پدربزرگ، عود آورده ايم و گلاب... بهارت در اين بوي خوش، شاد و در كنار پدربزرگ شادتر بمان لطفا. شماها غريبانگيم را درك ميكنيد. بهارت شاد دايه گيان. بهارت شاد پدربزرگ نازنينم كه هيچ خاطره اي از تو ندارم اما دوستت ميدارم. بهارتان شادمان شادمان و شادمان.
بهار از راه رسيد. گرچه مرگ، صادقانه ترين حقيقت جهان است اما من اين بهار، فهميده ام كه جز خانواده ام، فاطي، فرزانه، آيدا، يُسرا، اتفاق صادقانه اي هستند كه به زندگانيم رنگ بخشيده اند و مهر.
بهارانتان بهاري...
آدم وقتي كسي را كه رهايش كرده، رها ميكند،
تازه ميفهمد چقدر از خودش جا مانده است.
كـُل ِ راه را بايد برگشت.
ديشب ديدمت در حياط ِ قديمي مان. تو بودي و گلهاي قرمز و صورتي و نارنجي و سفيد. بهار مي آيد. ميداني؟ بهار تويي، و ياد ِ گلهاي زيبايمان در حياط . تو، وقتهاي قشنگي به خوابم مي آيي.
صادق باشيد. با همه صادق باشيد. حتي اگر تاوانش، از دست دادن باشد( مثل من كه خيلي چيزها از دست دادم و عشق را). صادق باشيد. حتي اگر از كسي خوشتان نيامد، راحت به رويش بگوييد. حتي اگر ته دلتان به كسي فحش داديد، به رويش هم بگوييد. صادق باشيد حتي اگر زندگانيتان لبه ي تيغ باشد. كمتر كسي پيدا ميشود كه قدر صداقت را بداند. صادق باشيد. اينگونه كسي را كه جلوي رويتان است، ميشناسيد و ميفهميد چه ها دروغ، برايتان بافته است.
هەڵەبشيما - حەسيب قەرەداغي
19/3/1988
وا هەڵەبجە بوو بە شاري "هەڵەبشيما"!
وەڵام چييە، گەر بپرسين:
لە ئايين و لە فەلسەفە، تڵپە نەبێ ئيتر چي ما؟
كە هەڵەبجە بوو بە شاري هەڵەبشيما و
كوردێك سێ پێي لێ بگرێ.
لەناو دەست و پێي چارەوێي زۆردارانا
بێ ئابڕوويي بۆ جاڕبدەن لە كووچە كووچەي شارانا.
وا هەڵەبجە بوو بە شاري هەڵەبشيما و
خەبەر لێمان بێ خەبەرە…
"مؤذن"ي منارەكان، هەڵەوەڕيي ئێستگەكان،
هاي هيتلەرە، هاي هيتلەرە!
كە هەڵەبجە بوو بە شاري هەڵەبشيما،
ئەهريمەن بێ و تاشێ ئەتۆم بێنێ و بيدا بە زەويدا…
دەرگا لەسەر ئەدێڤەي مەرگ بكاتەوە،
قەپاخ لەسەر تووني رەشي رشانەوە هەڵباتەوە…
دەڵێم چ بكەم واكراوە…
ئەي بۆ، شاري شاعيرانم: هەڵەبجەي جوان!
گۆڕستاني راخراوە؟!
با ئەندێشەم ژان بيگرێ و
داواي دايكە هەڵەبجەكا
دايكە هەڵەبجە ماماني شاعيراني شۆڕەسوارە.
دايكە هەڵەبجە دايەني كۆرپەي شيعرە هي بەهارە.
دايكە هەڵەبجە هاوسەري باڵانبۆيە و
شارەزووري لەبەردايە.
دايكە هەڵەبجە شوخێكە وا لە جياتي پۆيلە و كڵاو،
هەوراماني لەسەردايە.
دايكە هەڵەبجە گووارەي زەڵم و سيروان لەگوێي دايە.
دايكە هەڵەبجە بەهەشتە و " ئەحمەد موختار" لە توێي دايە.
شيعر لە كوێ خۆي بناسێ دايكە هەڵەبجەي تێدايە.
دايكە هەڵەبجەي باڵابەرز، تاجي سەري ستەمكاري لەپێدايە.
دڵم ناهێنێ – خوانەكا – بڵێم لە كات و ساتايە
تەختي هەزار شێت و گومڕا بەقورباني تۆ بێ … دايە!
ئەي بۆ، گوندي "سێوسێنان" و دێي "دوكان" و
جافەرانيش، ژاري مەرگيان لێ باريوە؟
بۆچي خودا هەتا ئێستا بەم نەهاتەي نەزانيوە؟!
بەرماڵەكەي ئيمام هەمزە بپێچنەوە،
با پيس نەبێ!
كوێخا نەجم لە خەو هەڵسێ، با سوار سوار بێ.
با "نارامسين"– لە "دەربەن گەور"بەرەو دەمي،
"بەلەك جاڕ" بێ!
وا تاعوون هات، تاعووني رەش…
شێخ رەسووڵي – سۆڵە –ي ئەوبەر،
بە ئاگري – دايەگەورە – لە كارەسات دەدا خەبەر.
رەش سوارەكاني تاعووني ئەم بەهارە،
چەمي – دێوانە – دەشكێنن،
دەيانەوێ – وەكو دەڵێن – سەر بە"زەردە" دانەوێنن!
بە، -گۆران-ي، شاعير بڵێن گەشتێ بكا بۆ قەرەداخ،
هەتا دەگاتە – دوكان – ي
گوندي شۆڕەبي و ئاو و باخ.
شمشاڵژەن، سۆزي، هەر باوكە رۆيە،
چۆپيكێش، تۆزي، هەر باوكە رۆيە،
تاعوون دەبارێ و، دێي شێواو هەي رۆ…
سۆز و هاواري لەناكاو، هەي رۆ…
مەستي بێ شەراب، هەرزەكار، هەي رۆ…
پيري دار بەدەست، كەفتەكار، هەي رۆ…
زاواي بەردەرگاي چاوەڕوان، هەي رۆ…
بووكي رازاوە، پێ و پاوان، هەي رۆ…
ئەڵقەي چۆپي رۆ، شمشاڵ لێدەر، رۆ…
ئاسمان، ئەستێرە، دێ، دەشت و دەر، رۆ…
لە كلكەي – كەڵوەش – بەڕاستا واسە
لە سێوسێناندا، ئاخۆ چ باسە؟!
باوكەڕۆ لەجێي ئامان لەرزانە…
سەرمۆري شيني باڵابەرزانە!
سەري بێ پووشين لە قوڕ گيراوە،
ئەڵقەي شيوەنە و لەپڕ گيراوە،
نقێم بێ ورشە و هەياسە سوورە،
سەرەتاي تاعوون لە شارەزوورە!
رێبواري مانووي چۆپي و رمبازي،
بە مەرگي خوداي ناو جێگە رازي…
وا دەتلێتەوە لە ژەهر و ژارا…
بەرەو دەشتايي و لەبەر بنارا!
رێگەي راكردن هەر تاعوون سوارە،
رێي گەڕانەوەيش هەر مەرگ و ژارە!
گۆڕ هەڵتەكێنە بنواڕە – گۆران –
هەڵپەڕكێ و شمشاڵ، چاو جوانيش تۆران!
ئيتر تا ماوي، رابورد … سێوسێنان…
پيشاني تۆي با، هەڵپەڕكێي چاوجوان!
– سەهۆڵي باڵاي ژنێكي، كوڵ بەكۆڵي نەدايە بەرتيني هەتاو!
بەكڕێوە كوژاينەوە لەبەر پێيدا، رچەي شكاو!
كڕێوەيە، رێ شەختەيە
"ئەي دايكە كورد"– بۆ كوێ دەڕۆي؟!
كوێرە رێكان كوژانەوە.
دەخيلت بم، بۆ كوێ دەچي، تۆ و دوو كۆرپەت بەشانەوە؟
دڵي گەرمت ئەم دوو كۆرپە دەگرێتە خۆي؟
دادە، ئەي تۆ بەرەو دڵي گەرموگوڕي …
چ گوندێكي وێران دەڕۆي؟
خەونەكانت كام بن بەردێ، دەكەن بە دەفتەر و ديوان؟
تۆ، بەم كۆچەت سۆزي مەرگي "كەژە و بەهار"ت هەڵگيرسان
ئەي، سەوزەي تۆ – ئەگەر من مام –
داخۆ بڵێي بيناسمەوە؟!
لە دامێنيا لە قوڕنيشم بەخۆم و شيعر و باسمەوە!؟
من كوردێكم كارەساتێك هۆش و هەستي
جام كردووم و
رێي باوەڕ و ئايدۆلۆجياي لێ گرتووم و
دەستم دايە، يەخەي خامە…
رەنگە بتوانێ ئازارێك لە هەڵەبجە دەرباز بكا.
من، باي ئيفليجي لێي داوم
بەشكو ئەوێم بۆ باس بكا.
لێوم وشكە و، چاوم بوو بە چەمي بێ ئاو،
شيعر و هيوا و باوەڕيشم،
بوون بە شووشەي پڕ و شكاو
هەرچي ئەشكي ئەم دنيايە كۆيكەنەوە و من بيڕێژم،
هەرچي وشەي ئەم دنيايە ببێ بە بەيتي شيوەن و
من بيبێژم…
بۆ مناڵێ لە سێوسێنان.
بۆ نۆ بووكي هەڵەبجەمان…
هێشتا هيچە و هێشتا كەمە!
مرۆڤ! مێژوو! فەلسەفەكان!
راستە، دەڵێن: خوا بێ خەمە؟!
راستە، دەڵێن: بريني كورد كوێرە بريني بێ دەمە؟!
راستە، دوژمن پێمان دەڵێت: چيتان ديوە!
هێشتا هەمە؟!
كە هەڵەبجە بوو شاري هەڵەبشيما و
وتيان… هێشتا ئەهريمەن و نازناوي خواي پێ دراوە!
ئەو باوەڕە، ئەو فەلسەفە …
پاشا خوڕي كاي خوراوە
نەفرەتي مەرگي هەڵەبجە و سێوسێناني تێكراوە!
دەخڵ دروێنە و، خەرمان، شەنيەوێ
سووري خەرمانيش شەخت و مەنيەوێ
رێگەي ئازادي و پێشڕەوي كارا…
عاشق و بووكي بێ پەچە و تارا…
ئاواتي كورد و دەستي سەر خەنجەر،
شۆڕش و چەك و باوەڕ و سەنگەر،
لە نێوان گەل و هەر ستەمكارێ،
ئەگەر پردێ ما، بەردي لێ بارێ.
لە هەڵەبجەوە ئيتر لەمەودوا،
دەڕوانينە خەڵك.. دەڕوانينە خوا.
يكي اَندَر جان ِ مَن بود، كه پا گـرفت.
بُزُرگ شـُد.
وَ رَفت.
جان ِ من بود، كه اُفتاد.
ــــــ
( براي او، كه شـُهره است به مردانگي)
براي يـُسرا
دوستم گفت پوستيژم رو برات ميفرستم. گفت موهاتو رنگ بزن و رو به بيرون سشوار كن، موي كوتاه خيلي بهت مياد. بعد فهميد درد دارم، گفت پوستيژم رو برات ميفرستم.
گفتم نميدونم. حالا شايد حنا زدم و سشوارش كردم. گفت خب باشه، پوستيژم رو برات ميفرستم.
دوستم ميداند چانه زدن با كسي كه دلش درد ميكند، كار خوبي نيست. بهتر است بگذاريم هر چه آرامترش ميكند، همان كار را بكند. دوستم بوي ِ زرێبار ميدهد از بس كه به آغوش زرێبار گريسته است و درد را حس ميكند. دوستم جان ِ دل است.
ديگران در تب و تاب عيدند، ولي
مثل ِ يكسال ِ گذشته
به تو مشغولم من.
كاظم بهمني
پارسال دلمان گُر داشت. پارسال نوروز كه شد، هيزم نداشتيم. تخم مرغهاي رنگي پنگي نداشتيم. تخم مرغهاي قرمز شده با پوست پياز نداشتيم. ماهي نداشتيم. سبزه نداشتيم. تو را نداشتيم. پارسال نوروز، غم داشتيم. و تنهايي عميقي كه خانه را فراگرفته بود. پارسال نوروز، ستون خانه ...
يك هفته مانده است به عيد. به آتش بازي. به ترق تروق. به فشفشه. به سبزه. به ماهي. به تخم مرغ. به بهار...
امسال نوروز، هيزم نداريم. فشفشه نداريم. تخم مرغهاي رنگي پنگي نداريم. تو را نداريم.
يك هفته مانده به بهار، تو ميسپارديشان به هيزم جمع كردن. به پوست پياز جمع كردن. به تلفن زدن. بيست روز مانده به بهار، تو گندم ميكاشتي. دو جا سه جا... ميگفتي ماهي بخر... ميگفتي ماژيك داري تخم مرغ نقاشي كني؟ ميگفتم ماژيك قرمز دارم و مشكي... ميگفتي ببين شايان داره ماژيك؟ بعد ميگفتم موهام را بنظرت رنگ بزنم؟ ميگفتي اگر دوست داري رنگ بزن... دوست داشتم امسال بگويم باز ... و تو باز بگويي دوست داري رنگ بزن و من بگويمت نه... حنا ميزنم. برايم حنا بزن. بعد بروم عطاري و حنا بياورم تا موهام را حنا بزني.
دارد بهار ميشود. بوي زندگي مي آيد. بوي سبز شدن. بوي باران. همه ميخندند. همه ميلولند به شادي. و من در تاريكي شب، لم ميدهم به پنجره ي بالكُن و نگاهم را ميدوزم به دورترين نقطه ي شهر. همانجا كه آرميده اي. و حرف ميزنم با تو. و ميگويم صداي خنده ام را يادم رفته. نميدانم چطور قهقهه ميزدم. ميگويم استخوانهام صداي ترق تروق ميدهد. ترك برداشته ام. ميگويم چيزي كه او به بادش داد، زندگيم بود. دلم بود. ميگويم نه ميشود بي او و نه ميشود با او. و بعد تسبيحت را به دست ميگيرم و منتظر ميمانم. منتظر خواب ميمانم و تو...
دارد بهار ميشود. بهار گم شده در دستانم. در قلبم. در موهاي كوتاهِ كوتاهم حتي. استخوانهام به پوستم فشار مياورند. و تو نيستي تا بگويي بيا تخم مرغها را نقاشي كن...
به آستانه ي بهار، من هنوز اول زمستان ِ بيست و چندهزارسالگيم مانده ام. برف ميبارد دلم. طوفان ميبارد چشمم. و پوستم، بهمن وار، ميلولاندم به ثانيه هايي كه به تلخي و سردي اند و نميگذرند.
دارد بهار ميشود و ما تورا نداريم. خانه بوي گندم ميدهد.